Mieszkańcy mają głos – budżet obywatelski

Budżet obywatelski zwany jest także partycypacyjnym, ponieważ to obywatele, mieszkańcy danej miejscowości partycypują, czyli biorą udział w podziale pewnej kwoty środków na projekty zgłaszane przez nich samych. W społeczeństwie obywatelskim mieszkańcy mają liczący się głos, nie tylko wyborczy, ale także głos do decydowania o tym, co powinno być zrobione w danej społeczności. To obywatele mają największą wiedzę na temat lokalnych potrzeb, ponieważ ich codzienne życie w dużej mierze zależy od decyzji podejmowanych na szczeblu lokalnym. Tak zwana władza, wybierana w bezpośrednich wyborach (prezydent, burmistrz, wójt wraz z radnymi), stanowi reprezentację danej społeczności i otrzymuje od niej mandat do podejmowania bieżących decyzji, potrzebnych do funkcjonowania miejscowości.

Po raz pierwszy budżet obywatelski powstał w 1989 roku w brazylijskim mieście Porto Alegre. Ma on formułę dyskusji i procesu podejmowania decyzji, w którym mieszkańcy miasta decydują, jak wydawać część tamtejszego budżetu miejskiego. Od niedawna, bo zaledwie od 2011 roku (po raz pierwszy w Sopocie), także w Polsce wprowadzane są budżety partycypacyjne.

Ich idea polega na tym, że część budżetu miasta czy gminy przeznaczana jest na realizację projektów zgłaszanych bezpośrednio przez mieszkańców. Dzięki temu nawet tak zwany zwykły obywatel może zgłosić swój projekt, który ma szansę realizacji, jeśli uzyska poparcie wymaganej liczby mieszkańców.

Często są to projekty o charakterze inwestycyjnym, poprawiające stan lokalnej infrastruktury drogowej, sportowej czy rekreacyjnej. Innymi razy mieszkańcy zgłaszają tzw. „projekty miękkie”, czyli oparte na zasobach ludzkich: wydarzenia, akcje społeczne i inne, których beneficjentami są rożne grupy: dzieci, młodzież, osoby wykluczone społecznie albo osoby starsze.

W Polsce najczęściej głosowanie na projekty zgłaszane do budżetu obywatelskiego odbywa się nie w drodze dyskusji społecznej, ale w wyniku głosowania na specjalnych kartach lub poprzez Internet. Głosowanie poprzedzone jest analizą zgłaszanych projektów, której podejmują się zespoły złożone z urzędników, działaczy społecznych i radnych. Mają oni czuwać nad tym, aby projekty były realizowane na mieniu gminnym, były społecznie przydatne oraz nie faworyzowały żadnej grupy społecznej.

Osoby zgłaszające projekty muszą zadbać o odpowiednie ich opisanie, a także wstępną kalkulację kosztów ich realizacji. Po akceptacji projektów przez zespoły weryfikacyjne następuje kampania informacyjna, prowadzona przez urzędy miast czy gmin, a także pomysłodawców projektów, którym zależy na ich realizacji. Po zakończeniu tego etapu następuje głosowanie. Projekty, które uzyskały największą liczbę głosów i mieszczą się w przeznaczonym na ten cel przez daną miejscowość budżecie, są realizowane przez urząd w kolejnym roku. Ich realizacja odbywa się na podstawie przetargów lub zapytań o cenę tak, jak wszystkich innych zleceń urzędu. Nie dopuszcza się do realizacji projektów planowanych na mieniu prywatnym.

Dlaczego tak ważne jest, aby mieszkańcy uczestniczyli w procesie podejmowania decyzji

o części budżetu własnej miejscowości? Ponieważ mają wówczas poczucie i świadomość, że
w aktywny sposób decydują o tym, co ich otacza. Zebranie odpowiedniej ilości głosów często wymaga od pomysłodawców wzmożonej aktywności, dzięki czemu mają okazję zainteresować swoim pomysłem szersze grono. Same zaś pomysły wychodzą od „zwykłych” mieszkańców, nie tylko od radnych czy urzędników.

W 2018 r. do ustaw o samorządach: gminnym, powiatowym i województwa dodano regulacje o budżecie obywatelskim, które będą stosowane od kadencji 2018-2023. Szczegóły dotyczące projektu budżetu partycypacyjnego określi uchwała organu stanowiącego właściwej jednostki samorządu terytorialnego. W gminach niebędących miastami na prawach powiatu realizacja budżetu obywatelskiego nie będzie obowiązkowa. Wysokość środków przeznaczonych na ten cel w danej miejscowości jest różna i nie jest odgórnie, ustawowo uregulowana. Każda miejscowość podejmuje odrębną uchwałę budżetową, przeznaczającą środki na ten cel. Często zdarza się, że projekty dzielone są na te o charakterze ogólnomiejskim i osiedlowym.

Warto jednak wprowadzić ideę budżetu obywatelskiego w Gminie Kozy, ponieważ da to mieszkańcom naszej gminy możliwość bezpośredniego wpływu na realizowane w niej inwestycje i działania. Na takim stanowisku stoi nasz Komitet Wyborczy, proponując w naszym programie wyborczym wprowadzenie budżetu obywatelskiego w Kozach.

KWW Wspólnie dla Gminy Kozy